🔍 2-KEYS · Surat haqiqiyligini tekshirish

“Surat haqiqiymi?” — vizual axborotni faktcheking qilish

Ushbu interaktiv keysda o‘quvchilar ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan rasmni tekshiradi: rasmning asl joyi, sanasi, muallifi va tarqatilish maqsadini aniqlashni o‘rganadi.

Keysni ko‘rish
📸 FOTO-KEYS

2-KEYS: “Surat haqiqiymi?”

Ijtimoiy tarmoqda quyidagi rasm “Buxoroda yulduzlar yog‘ilishi” deb tarqatilgan. Uni tekshirib ko‘ramiz.

Yulduzli osmon surati
@O‘zbekiston_Tabiati: “Ajoyib manzara! Buxoro viloyatida talabalar kecha mana shunday go‘zal yulduzlar yog‘ilishini kuzatishdi. Bizning diyor go‘zal!”
Vaziyat: rasm chiroyli, matn hissiyot uyg‘otadi. Ammo rasm haqiqatan Buxoroda olinganmi? Joy, sana va asl manbani tekshirish zarur.

🧪 Faktcheking bosqichlari

Rasmni tekshirishda “teskari rasm qidiruvi”, muallifni aniqlash, kontekst va maqsadni baholash ishlatiladi.

📅

1. Sana va asl joyni tekshirish

Google Lens yoki teskari rasm qidiruvi orqali rasm avval qayerda va qachon e’lon qilinganini aniqlash mumkin.

Topildi
Natija: surat avvalroq boshqa manbalarda tarqalgan. Joy: Namibiya cho‘li, Afrika. Demak: rasm Buxoroda olinganini isbotlamaydi.
👤

2. Muallif va manbani aniqlash

Postda rasm muallifi, asl sayt, fotograf yoki rasmiy havola ko‘rsatilmagan. Bu ishonchlilikni pasaytiradi.

🎯

3. Tarqatilish maqsadini baholash

Rasm chiroyli va emotsional matn bilan berilgan. Maqsad obunachi yig‘ish, layk olish yoki soxta taassurot uyg‘otish bo‘lishi mumkin.

✅

4. Xulosa chiqarish

Rasm real bo‘lishi mumkin, lekin postdagi “Buxoroda olingan” degan da’vo tasdiqlanmadi. Shuning uchun xabar manipulyativ hisoblanadi.

🔬 Vizual xabarni tahlil qilish mezonlari

Rasmli postni baholash uchun quyidagi mezonlardan foydalaning.

1. Manba

Rasm qaysi sahifa yoki muallifdan olingan?

2. Kontekst

Rasm matndagi voqeaga haqiqatan mosmi?

3. Sana

Rasm eski emasmi yoki boshqa voqeaga tegishlimi?

4. Emotsiya

Post sizda qanday hissiyot uyg‘otmoqda?

5. Maqsad

Post axborot berish, reklama yoki manipulyatsiya uchunmi?

6. Ulashish

Tekshirmasdan tarqatish to‘g‘rimi?

✍ O‘quvchi xulosasi

Keysni yakunlash uchun rasm haqidagi xulosangizni yozing.