Dars jarayoni
45 daqiqalik namunaviy dars taqsimoti
Tashkiliy qism
Salomlashish, davomat, mavzu va dars maqsadini e’lon qilish.
Motivatsion savol
“Axborotni topa olgan odam har doim axborot madaniyatiga ega bo‘ladimi?” savoli asosida suhbat o‘tkaziladi.
Nazariy tushuntirish
Axborot savodxonligi, axborot madaniyati, manba ishonchliligi, fakt va fikr tushunchalari izohlanadi.
Guruhli amaliy mashq
O‘quvchilar berilgan xabarni topish, manbasini tekshirish, mazmunini baholash va axloqiy jihatdan tahlil qiladi.
Mustahkamlash
“Savodxonlikmi yoki madaniyatmi?” tezkor savol-javob mashqi bajariladi.
Baholash va uyga vazifa
Test, yozma savollar va refleksiya orqali dars yakunlanadi.
Dars pasporti
Darsning qisqacha reja-ma’lumoti
Dars maqsadi
O‘quvchilarga axborot savodxonligi va axborot madaniyati tushunchalarining farqini tushuntirish, axborotdan ongli, tanqidiy va axloqiy foydalanish ko‘nikmasini shakllantirish.
Jihozlar
Kompyuter, proyektor, taqdimot, internetdan olingan namunaviy xabarlar, tarqatma jadval, infografika, video lavha, refleksiya varaqasi.
O‘quv maqsadlari
Dars yakunida o‘quvchi quyidagilarni bajara oladi:
Farqlaydi
Axborot savodxonligi va axborot madaniyatining mazmuni, vazifasi va natijasini farqlaydi.
Tahlil qiladi
Xabar, post yoki videoni manbasi, dalili, maqsadi va ta’siri bo‘yicha baholaydi.
Qo‘llaydi
Axborotni izlash, tanlash, tekshirish va undan mas’uliyatli foydalanish qoidalariga amal qiladi.
Nazariy qism
Mavzuning asosiy tushunchalari
Axborot savodxonligi nima?
Axborot savodxonligi — kerakli ma’lumotni topish, tanlash, saralash, manbasini tekshirish va undan to‘g‘ri foydalanish ko‘nikmasidir. Bu ko‘proq texnik va kognitiv malakalar bilan bog‘liq.
Axborot madaniyati nima?
Axborot madaniyati — axborotni nafaqat topish, balki uni axloqiy, ma’naviy, ijtimoiy mas’uliyat va hurmat mezonlari asosida ongli qabul qilish va tarqatish madaniyatidir.
| Belgilar | Axborot savodxonligi | Axborot madaniyati |
|---|---|---|
| Mohiyati | Axborotni izlash, saralash, tekshirish va qayta ishlash ko‘nikmasi. | Axborotni ma’naviy, ijtimoiy va axloqiy mezonlar asosida anglash va qo‘llash madaniyati. |
| Maqsadi | Kerakli ma’lumotni tez va to‘g‘ri topish. | Axborotdan inson, jamiyat va ta’lim uchun foydali foydalanish. |
| Asosiy savol | “Bu ma’lumotni qanday topaman va tekshiraman?” | “Bu ma’lumotni qanday mas’uliyat bilan ishlataman?” |
| Natijasi | O‘quvchi manbani topadi, solishtiradi va dalilni ajratadi. | O‘quvchi xabarni odobli, xavfsiz va ma’naviy mezonlar asosida baholaydi. |
| O‘zaro bog‘liqlik | Axborot madaniyati uchun zamin yaratadi. | Axborot savodxonligini ma’naviy-axloqiy mazmun bilan boyitadi. |
Infografika: axborot bilan ishlashning 6 bosqichi
O‘quvchi har bir xabar bilan ishlashda quyidagi tartibga amal qiladi:
Izlash
Kerakli ma’lumotni topish.
Tanlash
Foydali va mavzuga mosini ajratish.
Tekshirish
Manba, muallif va sanani aniqlash.
Tahlil
Fakt, fikr va maqsadni farqlash.
Baholash
Foyda, xavf va axloqiy tomonni ko‘rish.
Foydalanish
Mas’uliyat bilan qo‘llash yoki ulashish.
Amaliy topshiriqlar
Maktab o‘quvchilari uchun ko‘proq amaliy mashqlar
1-topshiriq: Farqini top
Berilgan 8 ta vaziyatni “axborot savodxonligi” yoki “axborot madaniyati” ustuniga joylashtiring.
2-topshiriq: Manbani bahola
Yangilik havolasida muallif, sana, dalil, rasm va havolalarni tekshirib, ishonchlilik darajasini belgilang.
3-topshiriq: Onlayn odob
Bahsli izohga qanday javob yozish mumkin? Hurmatli, dalilli va qisqa javob namunasi tuzing.
4-topshiriq: Fakt yoki fikr
10 ta gap ichidan fakt, fikr va taxminlarni ajrating. Har biriga sabab yozing.
5-topshiriq: Xavfsizlik
Shaxsiy ma’lumot so‘ralgan xabarni tahlil qiling: nimani yozish mumkin, nimani yozish mumkin emas?
6-topshiriq: Xulosa
“Savodxon foydalanuvchi” va “madaniyatli foydalanuvchi” portretini 5 ta belgi bilan yozing.
Qo‘shimcha infografika va video ma’lumotlar
Infografika uchun joy
Video ma’lumot uchun joy
Tezkor test
Dars yakunida o‘quvchi 3 ta tanlovli test va 2 ta yozma yopiq savol orqali o‘zini tekshiradi
1. Axborot savodxonligi nimani bildiradi?
2. Axborot madaniyati nimaga ko‘proq e’tibor beradi?
3. Manba ishonchliligini tekshirish qaysi ko‘nikmaga kiradi?
4. Kerakli ma’lumotni topish, tanlash va tekshirish ko‘nikmasi nima deyiladi?
Ikki so‘zdan iborat javob.
5. Axborotdan odobli va mas’uliyatli foydalanish madaniyati nima deyiladi?
Ikki so‘zdan iborat javob.
Uyga vazifa
Qisqa va foydali topshiriqlar
- Internetdan bitta yangilik toping va uning manbasini tekshiring.
- Yangilikdagi 2 ta fakt va 1 ta fikrni ajratib yozing.
- “Axborot savodxonligi va axborot madaniyati farqi” mavzusida 7–8 gapdan iborat xulosa yozing.
- Oila a’zolaringiz bilan “tekshirilmagan xabarni ulashish xavfi” haqida qisqa suhbat qiling.