Dars jarayoni
45 daqiqalik namunaviy dars taqsimoti
Tashkiliy qism
Salomlashish, davomat, dars mavzusi va maqsadini e’lon qilish.
Motivatsiya
“Internetdagi hamma xabar rost bo‘ladimi?” savoli bilan suhbat boshlanadi.
Nazariy tushuntirish
Axborot iste'moli madaniyati, manba, fakt, fikr va yolg‘on xabar haqida qisqacha izoh beriladi.
Amaliy mashq
O‘quvchilar 2–3 ta xabar namunasi ustida ishlaydi va ularni tekshiradi.
Mustahkamlash
“5 qadamli qoida” bo‘yicha savol-javob va tezkor xulosa qilinadi.
Baholash va uyga vazifa
O‘quvchilar qisqa test bajaradi, keyin uyga vazifa beriladi.
Dars pasporti
Darsning qisqacha reja-ma’lumoti
Dars maqsadi
O‘quvchilarga axborot iste'moli madaniyati tushunchasini sodda tarzda tushuntirish, internetdagi ma’lumotlarni tekshirish va foydali axborotni tanlay olishga o‘rgatish.
Jihozlar
Kompyuter, proyektor, internet, tarqatma material, taqdimot, video lavha, 3 ta misol xabar va refleksiya varaqasi.
O‘quv maqsadlari
Dars yakunida o‘quvchi quyidagilarni bajara oladi:
Biladi
Axborot iste'moli madaniyati nima ekanini va nima uchun kerakligini aytib bera oladi.
Tushunadi
Har bir axborotga ishonib ketmaslik, uni tekshirish zarurligini tushunadi.
Qo‘llaydi
Oddiy xabar yoki postni manbasi, mazmuni va foydasi bo‘yicha tahlil qila oladi.
Nazariy qism
Qisqa va aniq tushuntirish
Axborot iste'moli madaniyati nima?
Bu — insonning axborotni shunchaki ko‘rib yoki eshitib qolmasdan, uni ongli qabul qilishi, tekshirishi, foydali qismini tanlashi va mas’uliyat bilan foydalanishi demakdir.
Nega bu muhim?
Chunki internetda hamma ma’lumot ham to‘g‘ri emas. Ba’zi xabarlar yolg‘on, ba’zilari chalg‘ituvchi, yana ba’zilari xavfli bo‘lishi mumkin.
| Tushuncha | Qisqa izoh |
|---|---|
| Axborot savodxonligi | Ma’lumotni topish, o‘qish, izlash va undan foydalanish ko‘nikmasi. |
| Axborot madaniyati | Axborotni odobli, mas’uliyatli, foydali va ongli tarzda qabul qilish madaniyati. |
| Manba | Xabar yoki ma’lumot qayerdan olingani: sayt, muallif, kitob, video, kanal va hokazo. |
| Fakt | Dalil bilan isbotlanadigan haqiqiy ma’lumot. |
| Fikr | Shaxsiy qarash yoki baho. Har doim ham fakt bo‘lavermaydi. |
Infografika: 5 qadamli qoida
Har qanday xabarni ko‘rsangiz, quyidagi bosqichlardan o‘ting:
Ko‘r
Xabar nima haqida ekanini tushunib oling.
Tekshir
Muallif, sayt va sanani aniqlang.
Solishtir
Boshqa manbalarda ham shu xabar bormi?
O‘yla
Xabar sizni qo‘rqityaptimi yoki aldayaptimi?
Xulosa qil
Shundan keyingina ishonish yoki ulashish mumkin.
Amaliy topshiriqlar
Maktab o‘quvchilari uchun sodda va foydali mashqlar
1-topshiriq: Xabarni tekshir
O‘qituvchi 1 ta internet xabarini beradi. O‘quvchi quyidagilarni topadi:
— muallif;
— sana;
— manba;
— fakt yoki fikr.
2-topshiriq: Faktmi yoki fikr?
5 ta gap beriladi. O‘quvchi qaysi biri fakt, qaysi biri shaxsiy fikr ekanini ajratadi.
3-topshiriq: Ulashishdan oldin
“Sizga shubhali xabar keldi” vaziyati beriladi. O‘quvchi uni ulashish kerakmi yoki yo‘qmi, sababini tushuntiradi.
Qo‘shimcha infografika va video ma’lumotlar
Infografika uchun joy
Video ma’lumot uchun joy
Tezkor test
Dars yakunida o‘quvchi 3 ta tanlovli test va 2 ta yozma yopiq savol orqali o‘zini tekshiradi
1. Axborot iste'moli madaniyati nimani bildiradi?
2. Xabarni ko‘rganingizda birinchi nima qilish kerak?
3. Fakt nima?
4. Xabar yoki ma’lumot qayerdan olinganini bildiruvchi tushuncha nima deyiladi?
Masalan: sayt, kitob, video yoki muallif — bular axborotning nimasi?
5. Dalil bilan tasdiqlanadigan haqiqiy ma’lumot nima deyiladi?
Javobni bitta so‘z bilan yozing.
Uyga vazifa
Qisqa va foydali topshiriq
- Internetdan biror yangilik toping va uning manbasini yozing.
- O‘sha xabar faktmi yoki fikrmi — izohlang.
- “Axborotni tekshirmasdan ulashishning zarari” mavzusida 5–6 gap yozing.